Makinenin Sanat Üzerindeki Etkisine Kısa Bir Bakış
DOI:
https://doi.org/10.64293/mentor.v2i4.49Özet
Makine ve sanat arasındaki ilişki insanlık tarihinin Antik Çağ dönemlerinden günümüze kadar kesintisiz bir biçimde sürmüştür. Mağara resimleri, insanın hem sanatsal hem de teknolojik üretiminin ilk örneklerini oluştururken, Antik Yunan’da “tekhne” kavramı sanat ile teknik beceriyi aynı potada birleştirmiştir. Tekhne, teknolojinin tarihsel-felsefi kökeni olup, insanın yaratıcı ve üretici becerisini vurgular. 19. yüzyılda romantizmin etkisiyle yavaşlayan tekno-sanat, 20. yüzyılda fütürizm ve konstrüktivizmle yeniden ivme kazanmış; modernizm ve postmodernizm süreçlerinde teknolojik gelişmeler sanatın yönünü belirlemiştir. Çağının öncüsü olmuş bilim insanları ve sanatçılar El Cezeri, Leonardo da Vinci, Ben Laposky, Nam June Paik ve Stelarc gibi teknoloji ve makine ile kurdukları ilişkiler incelenmiş, örneklerle desteklenmiştir. Fotoğraf makinesinin icadı, sanatçılar için yeni bir rekabet alanı yaratmış; hiperrealizm doğmuştur. 1950’lerden itibaren bilgisayar ve elektronik sanat örnekleri, Ben Laposky’nin osiloskop deneyleriyle başlamış, Max Bense’nin estetik kuramlarıyla teorik bir çerçeveye kavuşmuştur. 1980’lerde Fluxus ve yeni medya deneyleri, 2000’lerde dijitalleşme ve yapay zekâ ile birleşerek sanatın sınırlarını genişletmiştir. Günümüzde transhümanist düşünceler, Stelarc gibi sanatçılar aracılığıyla insan-makine birlikteliğini performans sanatına taşımış; Karl Sims’in yapay yaşam deneyleri ise evrimsel algoritmalarla sanal canlılar üretmiştir. 21. yüzyılda yapay zekâ ile insan zekâsı arasındaki etkileşim, sanatın geleceğini şekillendiren en önemli tartışma alanı haline gelmiştir.
Referanslar
Basalla, G. (2008). Teknolojinin evrimi, (Çev. Cem Soydemir), Ankara: Tübitak.
Black M. J. (2013). War and technology, Indiana University Press.
Çalışkan, D. (2019). Cezeri’nin olağanüstü makineleri, İstanbul: Babil Kitap.
Foster, H.(1996). The return of the real, MIT Press.
Freund, G. (1980). Photography and society, David R. Godine, Publisher.
Freyer, H, (2014). Sanayi çağı, (Çev. Bedia Akarsu- Hüseyin Batuhan), İstanbul: Doğu Batı Yayınları.
Hockney, D. (2008). Drawing in a printing machine sergi kataloğu, Annely Juda Fine Art.
Hosale, M. D. (2018). Worldmaking as techné: participatory art, music, and architecture, Library and Archives Canada Cataloging.
Israel, P. (1998). Edison: a life of invention, John Wiley & Sons Press.
Ken Beauchamp, (2001). A history of telegraphy: Its history and technology, The Institution of Engineering and Technology Publishing.
Kıaulehn, W. (1971). Demir melekler, (Çev. Hayrullah Örs), İstanbul: Remzi Kitapevi.
MacCartney, S. (1999). ENIAC: the triumphs and tragedies of the world's first computer, Walker & Company Press.
Moon, F. C. (2007). The machines of Leonardo Da Vinci and Franz Reuleaux: Kinematics of machines from the Renaissance to the 20th century, Springer Press.
Paz, E. B.- Ceccarelli, M.- Otero J. E.- Sanz J. L. M. (2010). A brief illustrated history of machines and mechanisms. Springer.
Shanken, E. A. (2012). Sanat ve elektronik medya, (Çev. Osman Akınhay), İstanbul: Agora Kitaplığı.
Tuğal, S.A. (2018). Oluşum sürecinde dijital sanat, İstanbul: Hayalpererst Yayınevi.
Wıener, N. (1982). Sibernetik, (Çev. İbrahim Keskin), İstanbul: Say Yayınları.
Winner, L. (1978). Autonomous technology: Technics-out-of-control as a theme in political thought, MIT Press.
İndir
Yayınlanmış
Sürüm
- 03.03.2026 (2)
- 03.03.2026 (1)
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Osman Törer
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
