Kappadokia Krallık Sikkelerinde Betimlenen Hayvan Tasvirlerinin Sembolik Anlamları Üzerine Bir Değerlendirme
DOI:
https://doi.org/10.64293/mentor.v2i2.50Anahtar Kelimeler:
Ariarathes Hanedanlığı, Ariaramnes, DatamesÖzet
Nümismatik tarihinin başlangıcından itibaren sikkeler, kendisini darp eden otoriteyi niteleyen ikonografik armalarla tanımlanmıştır. Arma işlevi gören bu simgelerin büyük bir kısmı, en erken dönemlerden beri hayvan figürlerinden oluşmaktadır. Hayvan imgesinin tercih edilmesinin ardında yatan çok boyutlu nedenler; bu sembollerin kimi zaman bir kentin veya krallığın alameti, kimi zaman da dini birer kült nesnesi ya da mitolojik figür olarak seçilmesinde kendini gösterir. Esasen bu tarzda betimlemeler, soyut kavramların somut aracılar vasıtasıyla somutlaştırılması amacına hizmet eder. Örneğin, Kappadokia Krallığı’nın erken dönem sikkelerinde görülen; kartalın yunus balığına veya grifonun geyiğe saldırdığı sahneler ile okçunun av tasvirleri, derin bir askeri propaganda taşımaktadır. Sikkelerdeki at betimleri ise, nadir görülen huzurlu doğa tasvirleri dışında, ağırlıklı olarak savaşçıları taşıyan figürler şeklinde resmedilmiştir. Bu durum; barış ve huzur gibi temaların geri planda kaldığı sikkelerin genel doğasıyla örtüşmektedir. Zira bu paralar aracılığıyla iletilmek istenen temel mesajlar; kahramanlık, cesaret ve zafer gibi, hayatta kalma mücadelesini yücelten unsurlardır. Kappadokia Krallığı'nın hüküm sürdüğü dönemin siyasi çalkantılarla şekillenmesi, ortaya çıkan bu yoğun militarist sembolizmi, hanedanın güç ve otoriteyi pekiştirme ihtiyacının doğal bir yansıması kılmaktadır.
Referanslar
Aktan, G. (2018). Çatalhöyük’te çıkarılan boğa boynuzlarını anlamlandırmada, antik dönem mitolojilerindeki boğa figürü, İdil Dergisi, 7(50), 1221-1228.
Akurgal, E. (1997). Anadolu Kültür Tarihi. Tübitak.
Akurgal, E. (2015). Hatti ve Hitit Uygarlıkları. Phoenix Yayınevi.
Alparslan, B. (1995). MÖ II. binde Anadolu’da bulunan mühür ve mühür baskıları üzerinde karışık yaratıklar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Ankara Üniversitesi.
Arslan, M. & Bulut, E. (2017). Eskiçağ’da Kappadokia bölgesinin sınırları. Journal of History Studies, 9(2), 49-65.
Asolati, M. (2017). Una serie monetale inedita per Tyana e la coniazione del bronzo durante i regni di Ariaramne e di Ariarate III di Cappadocia. Paesaggi in movimento içinde (ss. 273-292). Padova University Press.
Balcı, S. (2015). Kapadokya bölgesi (Orta Anadolu) yontmataş buluntuları: Tekno-kronolojik bir değerlendirme. Anadolu Prehistorya Araştırmaları Dergisi, 1, 177-187.
Bilge, E. (2021). Nevşehir müzesi sikke koleksiyonunda bulunan Kappadokia krallığı sikkeleri [Yayımlanmamış doktora tezi] Ankara Üniversitesi.
Billows, A. R. (1995). Kings and colonists: Aspects of Macedonian imperialism, Brill.
Black, J. & Green, A. (2004). Gods, demons and symbols, an illustrated dictionary. The British Museum Press.
Briant, P. (2002). From Cyrus to Alexander a history of the Persian empire. Eisenbrauns.
Burnett, A.- Amandry, M. & Ripollés, P. P. (1992). Roman provincial coinage (rpc). vol. 1, from the death of Caesar to the death of Vitellius (bc 44–ad 69). British Museum Press.
Çakır, G. Ö. (2013). Küçük asya sikkelerinde grifon tipleri. MJH, 3(2), 31-44.
Darga, A. (1992). Hitit Sanatı. İstanbul: Akbank Kültür ve Sanat Yayınları.
Diodorus. (1933). Bibliotheke. (C. H. Oldfather, Çev.). London: Loeb Classical Library.
Duran, M. (2016). Antik kaynaklar ışığında Pers çocuklarının ve gençlerinin askeri eğitimi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 221-232.
Eliade, M. (2003). Dinsel inançlar ve düşünceler tarihi: Taş devrinden Eleusis mysteria'larına (A. Berktay, Çev., Cilt 1). Kabalcı Yayınevi.
Eliüşük, M. (2019). Hasankeyf’te arkeolojik kazılarda ele geçen bir mühür ve düşündürdükleri. TÜBA-KED, 20, 83-93.
Erciyas, D. B. (2006). Wealth, aristocracy and royal propaganda under the Hellenistic kingdom of the Mithradatids in the central Black Sea region of Turkey (Colloquia Pontica, Cilt 12). Brill.
Forrer, L. (1926). The weber collection. volume iii, part i, Greek coins Asia, (Descriptive catalogue of the collection of Greek coins 1823-1918), London.
Gabelko, O. L. (2009). The dynastic history of the Hellenistic monarchies of Asia Minor according to the chronography of George Synkellos. J. M. Højte (Ed.), Mithridates VI and the Pontic kingdom içinde (Black Sea Studies, No. 9, ss. 47–61). Aarhus University Press.
Gatzke, A. (2013). The propaganda of insurgency: Mithridates vi and the “freeing of the Greeks” in 88 bce. The Ancient World, 44(1), 63-77.
Ghita, C. E. (2010). Achaemenid and Greco-Macedonian inheritances in the semi-Hellenised kingdoms of eastern Asia Minor [Doktora tezi, University of Exeter]. Open Research Exeter. https://hdl.handle.net/10036/109841
Güler, O. (1991). Kapadokia ikonografisinde Erciyes Dağının yeri, Erciyes Üniversitesi SBE Dergisi, 1(4), 575-584.
Hakman, M. (2017). Identification of a new cult in Cappadocia: Zeus Argaios. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(54), 463-467.
Herodotos. (1991). Herodot Tarihi (M. Ökmen, Çev.). Remzi Kitabevi.
Justinus. (1853). Epitome of Pompeius Trogus’ Philippic Histories (J. S. Watson, Çev.). Attalus. http://www.attalus.org/translate/justin6.html#37.1
Kaçmaz Levent, E. (2016). Diyarbakır müzesine satın alma yoluyla gelen yarı küre formlu bir Urartu damga mühründen yola çıkarak Urartu mühürleri üzerine bir değerlendirme. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 6(2/1), 368-378.
Kaptan, E. (1992). Anadolu'da kalay ve eski yeraltı kalay madenciliği. Jeoloji Mühendisliği, (40), 15-19.
Kara, M. U. (2016). Kappadokia stelleri üzerindeki Argaios (Erciyes Dağı) betimlemesi. Cedrus, 4, 303-313.
Koyuncu, C. (2015). Eski Yunan ve Roma Dönemi’nde Kappadokia Bölgesi. (Tez No: 413730) [Yayımlanmamış doktora tezi] Ankara Üniversitesi, YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Mørkholm, O. (1962). Some Cappadocian problems. The Numismatic Chronicle 7/2, 407-411.
Mørkholm, O. (1969). The Classification of Cappadocian coins, The Numismatic Chronicle 9, 21-23.
Mørkholm, O. (1979). The Cappadocians Again, The Numismatic Chronicle (1966-), 19 (139), 242–246. http://www.jstor.org/stable/42667050
Mørkholm, O. (2000). Erken Hellenistik çağ sikkeleri Büyük İskender’in tahta çıkışından Apameia barışına kadar (i.ö. 336-188), (çev. Oğuz Tekin). Homer Kitabevi.
Mutlu, S. (2016). Tanrıça Ma (Mᾶ) ve Kappadokia Komana’sı, Phaselis II, 311-322.
Newell, E. T. (1926). Some unpublished coins of Eastern Dynasts. Numismatic Notes and Monographs, (30), 1-21.
Newell, E.T. (1937). Royal Greek portrait coins. Wayte Raymond.
Öcal, T. (2010). Antik Tyana şehrinden günümüz Kemerhisar’a kadar olan yerleşmenin tarihsel süreci. Marmara Coğrafya Dergisi, (22), 388-408.
Iossif, P. P. & Lorber, C. C. (2010). Hypaithros: A numismatic contribution to the military history of Cappadocia. Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 59(4), 432–447.
Plutarkhos. (1999). Yaşamlar: Lysandros - Sulla (A. Sarıgöllü & N. Gürsoy, Çev.). Cumhuriyet Yayınları.
Regling, K. (1927). Die münzen von Priene. Hans Schoetz & Co.
Regling, K. (1935). "Dynastenmünzen von Tyana, Morima und Anisa in Kappadokien". ZfN 42,1-23.
Simonetta, A. M. (2007). The coinage of the Cappadocian kings: A revision and a catalogue of the Simonetta Collection. Parthica, 9, 9-152.
Simonetta, B. (1977). The Coins of the Cappadocian Kings, Typos. Monographien zur antiken Numismatik 2, Fribourg.
Slimak, L., Kuhn, S. L., Roche, H., Mouralis, D., Buitenhuis, H., Balkan Atlı, N., Binder, D., Kuzucuoğlu, C., & Guillou, H. (2008). Kaletepe Deresi 3 (Turkey): Archaeological evidence for early human settlement in central Anatolia. Journal of Human Evolution, 54, 99-111.
SNG France (1983). Sylloge Nummorum Graecorum: Bibliothèque Nationale, Cabinet des Médailles: Collection Jean et Marie Delepierre. Bibliothèque Nationale de France.
Soslu, S. (2017). Kappadokia krallığı’nda siyasi evlilikler ile kurulan ittifaklar, TAD, 36 (61), 9-30.
Speidel, M. A. (2019). Hellenistik Kappadokia Krallığı. D. Önder & O. Tekin (Ed.), Hellenistik ve Roma Dönemlerinde Anadolu: Krallar, imparatorlar, kent devletleri içinde (ss. 118-130). YKY Yayınları.
Strabon. (1987). Geographica (A. Pekman, Çev.). Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Tacitus. (1931). The Annals of Tacitus. The Loeb Classical Library. https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Tacitus/Annals/2B*.html
Tahberer, B. (2005). Antik Kilikia sikkeleri. https://www.academia.edu/1754707/ANTIK_KILIKIA_SIKKELERI
Tekin, O. (1998). MÖ IV ve MS VI. yüzyıllar: Hellenistik çağ ve Roma imparatorluk döneminde Kappadokia krallığı. M. Sözen (Ed.), Kapadokya içinde (ss. 194-225). Ayhan Şahenk Vakfı.
Tekin, O. (2019). Eski Yunan ve Roma tarihine giriş. İletişim Yayınları.
Temür, A. (2014). Grek sanatında karışık yaratıklar. Gece Kitaplığı.
Temür, A. (2016). Yunan sanatında karışık yaratıklar ve kökenleri ışığında, doğu sanatları ile batı sanatları arasındaki etkileşimler. Uluslararası Amisos Dergisi, 1(1), 1-15.
Thompson, M., Mørkholm, O., & Kraay, C. M. (1973). An inventory of Greek coin hoards (IGCH). American Numismatic Society.
Tümüklü, A., Altuncu, S., & Özgür, F. Z. (2018). Niğde masifinin maden yatakları yönünden değerlendirilmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 7(3), 1119-1123.
Umar, B. (2008). Kappadokia: Bir tarihsel coğrafya araştırması ve gezi rehberi. İnkılâp Kitabevi.
Ünal, A. (2000). Çukurova’nın antik devirlerde taşıdığı isimler ile fizikî ve tarihî coğrafyası. E. Artun & M. S. Koz (Ed.), Efsaneden tarihe tarihten bugüne Adana köprübaşı içinde (ss. 19-41). YKY.
Yarkin, U. (1981). An unpublished coin of Ariarathes III for Cybistra in Cappadocia. The Numismatic Chronicle, 141, 144-145.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Evin Bilge
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
