Üç Katmanlı Dramaturji: Organik–Anlatı–Anımsatıcı Düzeylerin Performans Analizinde Kullanımı
DOI:
https://doi.org/10.64293/mentor.v2i4.57Anahtar Kelimeler:
Eugenio Barba, Organik Dramaturji, Anlatı Dramaturjisi, Anımsatıcı Dramaturji, PerformansÖzet
Bu makale, Eugenio Barba’nın performansı organizasyon düzeyleri olarak, organik/dinamik, anlatı ve anımsatıcı dramaturji şeklinde tanımladığı üç katmanlı dramaturji yaklaşımını, performans araştırmaları için yöntemsel bir çerçeveye dönüştürmeyi amaçlar. Üç katmanlı dramaturji yaklaşımına ilişkin kavramsal bilgi sunularak performans alımlayıcısı ve icracısı için bir yol haritası oluşturmak hedeflenir. Bu yol haritası, performansın alımlayıcısı açısından performansın sağlıklı takibini sağlaması ve icracısı açısından da kişisel performans düşüncesini inşa etme yolunda aracı olması için açıklanmaktadır. Performans çalışmaları, birlikte çalışılan ekibin özerk düşüncesini, kimi zaman görünmez anlam ve bağlam içeriklerini barındırdığından dolayı dramaturji analizine ilişkin örnek bir performans incelemesi sunulmamıştır. Özetlemek gerekirse Eugenio Barba, organik dramaturjiyi seyircinin duyularını uyarmaya dönük ritim, dinamizm ve fiziksel/vokal eylem örgütlenmesi; anlatı dramaturjisini olayların iç içe geçmesiyle seyircinin anlamlara yönlendirilmesi; anımsatıcı dramaturjiyi ise her seyircide farklı yankılanan, bilinçli olarak programlanamayan samimi rezonans düzeyi olarak tanımlar. Bu modelin, Odin Teatret pratiğinde dramaturjinin montaj (eylemleri dokuma ve yön/gerilim değişimi), pre-ekspresif ilkeler ve anlamın üç düzeyi (oyuncu–yönetmen–seyirci) bağlamında nasıl genişlediği gösterilir. Üç Katmanlı Dramaturji adlı performans analizine ilişkin performans kuramcılarının paralel görüşleri de eklenerek analiz düşüncesini güçlendirmek hedeflenmiştir. Sonuç olarak makale, üç katmanlı dramaturjinin sabit bir şema değil; provada katmanları izole edip yeniden eklemleyen ve tek anlamlılık yerine ilişkisel çoğulluk üreten bir kompozisyon prosedürü olduğunu savunarak, performans analizi için örnek bir model geliştirmeyi amaçlamaktadır.
Referanslar
Altun, H. (2019). Bir montaj ve düzenleme pratiği olarak oyuncu dramaturjisi. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, 28, 31–54. DOI: https://doi.org/10.26650/jtcd.647976
Barba, E. (1985). The dilated body: followed by the gospel according to oxyrhincus. Zeami Libri.
Barba, E. (1995). The paper canoe: A guide to theatre anthropology (R. Fowler, Çev.). London and New York: Routledge.
Barba, E. (2009). On directing and dramaturgy: Burning the house. London and New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203870297
Barba, E., Savarese, N. (2017). Oyuncunun gizli sanatı: Tiyatro antropolojisi sözlüğü (A. Candan, Çev.). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Carreri, R. (2014). On training and performance: Traces of an Odin Teatret actress (F. Camilleri, Çev.). London and New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315769424
Çamurdan, E. (1996). Çağdaş tiyatro ve dramaturgi. İstanbul: Mitos Boyut.
Fischer-Lichte, E. (2005). Theatre, sacrifice, ritual: exploring forms of political theatre. London and New York: Routledge.
İpşiroğlu, Z. (1995). Tiyatroda düşünsellik: Dramaturgi’ye giriş. İstanbul: Mitos Boyut.
McCutcheon, J. R. (2008). Awakening the performing body. Editions Rodopi. DOI: https://doi.org/10.1163/9789401206099
Nutku, H. (2001). Oyun sanatbilimi: Dramaturgi. İstanbul: Mitos Boyut.
Poirier, R. (2001). The performing self. P. Auslander (Ed.), Performance: Critical concepts in literary and cultural studies (Sayı: 4, 3–21). London and New York: Routledge.
Richards, T. (2008). Heart of practice: Within the workcenter of Jerzy Grotowski and Thomas Richards. London and New York: Routledge.
Stanislavski, K. (2006). Bir aktör hazırlanıyor (S. Taşer, Çev.). İstanbul: Papirüs.
Stern, N. (2013). Interactive art and embodiment: The implicit body as performance. Gylphi Limited.
Turner, J. (2004). Eugenio Barba. London and New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203320129
Watson, I. (1993). Towards a third theatre: Eugenio Barba and the odin teatret. London and New York: Routledge.
İndir
Yayınlanmış
Sürüm
- 03.03.2026 (2)
- 03.03.2026 (1)
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ece Özinan
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
