Reha Erdem’in Kosmos (2009) Filminde Zamansal Deneyimin Sinematik İnşası: Döngüsellik ve Zamansızlık
DOI:
https://doi.org/10.64293/mentor.v2i2.63Anahtar Kelimeler:
Döngüsel zaman, Zamansızlık, Zaman-İmge, Reha Erdem, KosmosÖzet
21. yüzyılın başlarından itibaren Türk sineması, biçim ve içerik açısından önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Bu dönemde bağımsız sinemacılar, geleneksel anlatı yapılarını aşarak zaman, mekân ve karakteri yeni bir biçimde ele almış, özgün sinemasal deneyim sunmuşlardır. Reha Erdem, bu bağlamda doğa ve kasaba mekânlarını kullanarak mitik ve zamansız bir anlatı evreni yaratmasıyla öne çıkar. Filmlerinde olay örgüsü genellikle çizgisel bir akıştan kopar ve mekân ile zaman algısı seyircide askıda kalmışlık hissi uyandırır. Bu çalışmanın temel sorusu Kosmos (2009) filminde çizgisel zaman nasıl çözüldüğü ve bu sürecin hangi anlatısal araçlarla bir “zamansızlık estetiği” oluşturduğudur. Araştırmanın temel amacı; filmdeki zamanın çizgisel olmayan ve döngüsel boyutlarını Deleuze’ün zaman-imge ve Eliade’nin döngüsel zaman kavramları ekseninde çözümlemek, Reha Erdem sineması bağlamında değerlendirmektir. Araştırma kapsamında, yönetmenin filmografisinde özgün bir konuma sahip olan film, betimsel analiz yöntemiyle incelenmiş; bu analiz doğrultusunda film dört parametre üzerinden analiz edilmiştir: Kosmos karakterinin zamansız bir figür olarak kuruluşu, kasabanın zamansız mekân olarak kuruluşu, anlatıda çizgisel zamanın çöküşü, görsel-işitsel estetikte zamansızlık. Sonuç olarak bu çalışma; Kosmos filminin zaman ve mekânı zamansızlık unsurlarıyla dönüştürerek, özgün bir zamansızlaştırma pratiğine dayalı anlatı dilini nasıl inşa ettiğini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Akser, M. (2012). Türkiye'de bağımsız sinema akımları her daim bağımlı. Panorama Khas Elektronik Dergi, 7, 30-39.
Arnheim, R. (2002). Sanat olarak sinema. (R. Ünal, Çev.) Öteki Yayınevi.
Atam, Z. (2011). Yakın plan yeni Türkiye sineması. İstanbul: Cadde Yayınları.
Aytekin, H. (2019). Sinemada zamanın kullanımı: slumdog millionaire filminde “oyun” zamanları - “zaman” oyunları. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 6(1), 3-25. https://izlik.org/JA66EP72KU adresinden alındı
Baker, U. (2011). Beyin ekran. İstanbul: Birikim Yayınları.
Bayram, N., Ulusay, N., Ünlüer, O., Yaktıl Oğuz, G., & Oğuz , T. (2015). Sinemada anlatı. N. Bayram içinde, Film ve video kültürü (s. 32-53). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Bazin, A. (2011). Sinema nedir? (İ. Şener, Çev.) İstanbul: Doruk Yayınları.
Bereket, Ö. (2025). Reha Erdem sinemasına autheur bakış. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi, 202-217. doi:10.29228/iletisimvesanat.81776
Bereket, Ö. (2025). Reha Erdem sinemasına autheur bakış. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi, 202-217.
Boydak, S. (2006). Türk sinemasında bağımsız film yapım süreci ve Reha Erdem. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
Boydak, S. (2011). Reha Erdem. S. Kırel (Dü.) içinde, Türk sinemasında bağımsız film yapım süreci ve Türk ve dünya sineması üzerine sentezler (s. 147-168). İstanbul: Parşömen Yayıncılık.
Bozkurt Avcı, İ., & Çetin, D. (2022). Andrey Tarkovski sinemasında zaman-imgesi: ayna. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 319-335. doi:https://doi.org/10.31123/akil.1080079
Bozkurt Avcı, İ., & Karakoç, E. (2020). Sinematografik düşüncenin tarihi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(1), 178-190. doi:https://izlik.org/JA37BW82WC
Campbell, J. (2015). Kahramanın sonsuz yolculuğu. (S. Gürses, Çev.) İstanbul: İthaki Yayınları.
Cerrahoğlu, Z. (2021). Doğaya dönüş temasının ekolojik karşılıkları:koca dünya (2016) ve yuva (2018) filmleriyle insan-doğa ilişkisi üzerine. SineFilozofi Dergisi, 491-514.
Cerrahoğlu, Z. (2023). 1990 sonrası yeni Türkiye sineması'nda tematik tercihler ve hakim anlatım biçimleri. F. Balta Peltekoğlu, & H. Çiftçi (Dü) içinde, A'dan Z'ye iletişim çalışmaları-10 (s. 147-187). İksad Yayınevi.
Deleuze, G. (2014). Hareket-imge. (S. Özdemir, Çev.) Norgunk Yayıncılık.
Deleuze, G. (2021). Sinema II: zaman-imge. (B. Yalım, & E. Koyuncu, Çev.) İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Eliade, M. (1994). Ebedi dönüş mitosu. (Ü. Altuğ, Çev.) Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
Hakman, C. (2008). Sinemada zaman kavramı ve Hiroshima Mon Amour filminin zaman kavramı açısından analizi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi.
İşler, B. (2018). Derviş Zaim sinemasında zaman-imgesi. Hacettepe Üniversitesi . Ankara: Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı.
Kunt, M. E. (2023). Deleuzyen zaman imge bağlamında kartografik imgelemin inşası. İstanbul Üniversitesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Lefebvre, H. (2010). Gündelik hayatın eleştirisi II. (I. Ergüden, Çev.) Sel Yayıncılık.
Özcan, E. S. (2021). Reha Erdem sinemasının ortak paydaları bağlamında "seni buldum ya" filminin karşılaştırmalı incelemesi. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, 102-131. https://izlik.org/JA84HJ54UN adresinden alındı
Özçınar, M. (2010). Sinematografik zaman ve mekanın oluşumunda felsefi arka plan. Sinema ve Tv Ana Sanat Dalı. Dokuz Eylül Üniversitesi.
Parkan, M., Küçükerdoğan, B., Yıldız, S., Yılmaz, E., Buyan, B., Odabaş, B., . . . Erdikmen, A. (2015). Biçimci film kuramları. Z. Özarslan (Dü.) içinde, Sinema kuramları-1 (s. 51-59). İstanbul: Su Yayınevi.
Sarı, Ç. K. (2016). Reha Erdem’le söyleşi: özgürlüğün olmadığı yerde hakikat nedir ki? Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Kültürel Çalışmalar Dergisi, 508-511.
Serttek, G. E. (2013). Deleuze'nin sinema felsefesinde zaman imgesi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Sivas, A. (2011). Türk sinemasında bağımsızlık anlayışı ve temsilcileri. S. Kırel (Dü.) içinde, Türk ve dünya sineması üzerine sentezler (s. 121-146). İstanbul: Parşömen Yayıncılık.
Suner, A. (2006). Hayalet ev: yeni Türk sinemasında aidiyet,kimlik ve bellek. İstanbul: Metis Yayınları.
Sütcü, Ö. Y. (2015). Gilles Deleuze' de imge hareketi olarak sinemanın felsefesi. Sentez Yayıncılık.
Tuncer, A. Ö. (2009). Beden: zamansallık ve kaçış. F. Yücel (Dü.) içinde, Reha Erdem sineması: aşk ve isyan (s. 87-104). İstanbul: Çitlembik Yayınları.
Ulusay, N. (2013). Türkiye Sineması. N. Bayram, O. Ünlüer, G. Yaktıl Oğuz, O. Tarkan, N. Ulusay, & N. Gürses (Dü.) içinde, Film ve video kültürü (s. 54-71). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, O. (2019). Gilles Deleuze'ün sinematografik yaklaşımları bağlamında Nuri Bilge Ceylan sineması hakkında bir değerlendirme. Ankara: Başkent Üniversitesi.
İndir
Yayınlanmış
Sürüm
- 05.07.2026 (2)
- 01.07.2026 (1)
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Deniz Gür
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
