Türk Yazı Kültüründe Latin Dönüşümü ve Yazıda Semantik Göç
DOI:
https://doi.org/10.64293/mentor.v2i2.64Anahtar Kelimeler:
Türk Yazı Kültürü, Hat Sanatı, Latin Kaligrafisi, Semantik Göç, Kültürel Miras, Karşılaştırmalı AnalizÖzet
Bu çalışmanın amacı, Türk yazı kültürünün tarihsel sürekliliğini geleneksel hat sanatı ile modern ve çağdaş kaligrafik üretimler arasındaki ilişkiler üzerinden incelemektir. Hat sanatı, beden, ritim, disiplin ve estetik bilginin kuşaklar boyunca aktarıldığı, yazıyı yaşayan bir pratik olarak konumlandıran güçlü bir kültürel miras alanı oluşturmaktadır. Çalışma, 1928 Harf Devrimi sonrasında Latin alfabesine geçişle birlikte yazının biçimsel ve anlamsal yapısında meydana gelen dönüşümü, semantik göç kavramı çerçevesinde ele almaktadır. Yöntem olarak, iki sanatçının üretim pratiği karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda, geleneksel hat estetiğine ait ritmik düzen, jest ve bedensel bilginin çağdaş yazı pratiklerinde farklı görsel ve kavramsal biçimlerde sürdürüldüğü görülmüştür. Bulgular, güncel Türk kaligrafisinin ne bütünüyle geleneksel hat sanatıyla ne de yalnızca modern Latin yazı anlayışıyla tanımlanabileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, Türk yazı kültüründe hat mirasının folklorik bir aktarım alanı olarak güncel kaligrafik üretimleri besleyen dinamik ve dönüştürülebilir bir yapı sunduğunu göstermektedir.
Referanslar
Argunşah, M. (2022, 18 Aralık). Alfabe. Türk Maarif Ansiklopedisi. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/alfabe Erişim tarihi: 23 Kasım 2025
Artam Antik A.Ş. (2024, 2 Mart). Emin Barın’ın külliyatı bu sergide.
https://artam.com/makaleler/sergiler/emin-barinin-kulliyati-bu-sergide
Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.
Avrin, L. (1991). Scribes, script, and books: The book arts from antiquity to the Renaissance. Ala Classics.
Blair, S. S. (2008). Islamic calligraphy. Edinburgh University Press.
Bozkurt, N. (2006). Emin Barın. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 5, ss. 75–77). TDV Yayınları.
Coulmas, F. (2003). Writing systems: An introduction to their linguistic analysis. Cambridge University Press.
Derman, M. U. (1998). The art of calligraphy in the Islamic heritage. İstanbul: IRCICA.
Derman, M. U. (t.y.). İstanbul’da hat sanatı. Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi. https://istanbultarihi.ist/267-istanbulda-hat-sanati Erişim tarihi: 12 Aralık 2025
Diringer, D. (1962). The alphabet: A key to the history of mankind. Hutchinson.
Drucker, J. (1998). Figuring the word: Essays on books, writing, and visual poetics. Granary Books.
Ekhtiar, M. (2006). Practice makes perfect: The art of calligraphy exercises (Siyāh Mashq) in Iran. Muqarnas, 23, 107-130. http://www.jstor.org/stable/25482439
Gelb, I. J. (1963). A study of writing. University of Chicago Press.
Harris, R. (1989). How does writing restructure thought? Language & Communication, Vol. 9, No. 2/3, pp. 99-106, Pergamon Press.
Harris, R. (1995). Signs of writing. Routledge.
Harris, R. (2000). Rethinking writing. Indiana University Press.
Ingold, T. (2007). Lines: A brief history. Routledge.
Ingold, T. (2013). Making: Anthropology, archaeology, art and architecture. Routledge.
Kaestle, J. (2008). Arabic calligraphy as a typographic exercise. I Love Typography. https://ilovetypography.com/2008/07/10/arabic-calligraphy-as-a-typographic-exercise/
Kahramani Pekin, A. (2010). Hat’tan harf’e Emin Barın. Boyut Yayıncılık.
Kalafat Alpaslan, T. D. (2007). Hat sanatımız ve hattat, kaligrafist, yazı tasarımcısı ve eğitimcisi Emin Barın. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(2).
Kınık, M., & Ceylan, İ. G. (2012). Hattat Emin Barın’ın çalışmalarının grafiksel açıdan incelenmesi. Akdeniz Sanat Dergisi, 5(9), 86–96.
Kocabaş, B. (2021). Türkistan’dan Anadolu’ya yazı yazma geleneği. Oğuz Türkçesi Araştırmaları Dergisi, 3(1), 49-59. https://doi.org/10.52817/oguztad.988670
Lee-Niinioja, H. S. (2018). Islamic calligraphy and Muslim identity: A case study of Kuwait. Academia. https://www.academia.edu/30356427/Islamic_Calligraphy_and_Muslim_Identity_Mystic_Approach_in_Islamic_Calligraphy
Lewis, B. (1999). The emergence of modern Turkey (3rd ed.). Oxford University Press.
Ortaylı, İ. (2018). Gazi Mustafa Kemal Atatürk. Kronik Kitap.
Rajput, S. A. (2014, Haziran). The principal source of Arabic calligraphy. Academia. https://www.academia.edu/5800737/THE_PRINCIPAL_SOURCE_OF_ARABIC_CALLIGRAPHY
Uygungöz, M. (2025). Harflerin ressamı “Etem Çalışkan” ile zamanın izinde. Sanat & Tasarım Dergisi, 15(Özel Sayı), 53–73.
Schimmel, A. (1990). Calligraphy and Islamic culture. New York University Press.
Waterman, M. (2009, May). Introduction to Arabic calligraphy. http://campusweb.howardcc.edu/salih/culture/Arabic_Calligraphy.pdf
Yalçın, S. (2020). Etem Çalışkan hakkında. Call of Calligraphy. https://www.callofcalligraphy.com/tr/selahattin-yalcin-etem-caliskan-hakkinda.html Erişim tarihi: 05.02.2026
Yıldızhan, M. (2021). Türk yazı sanatında öncü bir usta: Emin Barın. International Social Sciences Studies Journal, 7(77), 421–436.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Almıla Yıldırım

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.


