Bilgi Toplumuna Doğru Bir Adım: Müze Yönetiminin Geliştirilmesi
DOI:
https://doi.org/10.64293/mentor.v2i4.56Anahtar Kelimeler:
Müze, Kültürel Miras, Müze Yönetimi, Müze Faaliyetinin Analizi, Müze PazarlamasıÖzet
Müze, kültürel mirası koruyan, inceleyen, sergileyen ve tanıtan çok disiplinli faaliyetleriyle öne çıkan bir bilim ve kültür merkezidir. Yazar tarafından müzelerin giderek artan kamusal işlevleri göz önüne alınarak bu kurumların faaliyetleri bilgi toplumu oluşumunun ayrılmaz bir parçası olarak inceleniyor. Son yıllarda, dünya müzelerinin faaliyetleri tartışılırken, “müze yönetimi” kavramı da dahil olmak üzere birçok terim yaygın olarak kullanılmaktadır. Her alanda olduğu gibi, müzelerde de çağa uyum sağlamak için profesyonel yönetim kurallarına uyulmalıdır. Yönetimin amacı, müzenin mevcut durumunu değerlendirmek, gelecekteki öncelikleri belirlemek ve belirlenen hedeflere ulaşmak için tüm çabaları seferber etmektir. Yönetimin bu hedeflere ulaşmak için sayısız aracı vardır. Mesela, örneğin proje ve program yönetimi, müze pazarlaması, bağış toplama, halkla ilişkiler, bilgi yönetim teknolojileri vb. Makalede ayrıca Azerbaycan'daki çeşitli müzeler (büyük müzelerden Ulusal Azerbaycan Tarihi Müzesi ve Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi, nispeten küçük müzelerden ise Abdulla Şaig'in Apartman Müzesi ve Bakü ve Şuşa'da bulunan Üzeyir Hacıbeyli'nin ev müzeleri) örnek alınarak müze faaliyetlerinin analiz edilmesine yönelik yöntemler (STEEPLE-analiz ve SWOT analizi) sunulmaktadır.
Referanslar
Abdulla Shaig'in Apartmant Müzesi. https://abdullashaig.az/az, 13 Aralık 2025. DOI: https://doi.org/10.63684/dk.2025.11.02
About INTERCOM. ICOM International Committee for museum management. https://intercom.mini.icom.museum/about/committee/about-intercom/
Ağaoğlu, M. (2019). Akademik nailə vəlixanlı: “Tarix muzeyi tağıyevin evindən köçürülməlidir” – MÜSAHİBƏ. https://apa.az/culture-policy/akademik-naile-velixanli-tarix-muzeyi-tagiyevin-evinden-kocurulmelidir-534139.
Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi. https://nationalartmuseum.az, 09 Aralık 2025.
Cəfərova, N. (2025). “Muzey qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi perspektivləri”, VISHKA, 17, 7.
Cəfərova, N. (2025). “Muzeylər mədəni irsin keşiyində”, Mədəni İrs Beynəlxalq Ustad Məktəbi: Tədris vəsaiti (Hazırlayan: F.Xəlilli), 154-184.
Dyatlikov, K. (2004). Fandreyzinq kak instrument sovershenstvovaniya sistemı finansirovaniya qosudarstvennıkh orqanizasiy kulturı [Devlet kültür kuruluşlarının finansman sistemini iyileştirmenin bir aracı olarak bağış toplama]. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Moskova Kültür ve Sanat Devlet Universitesi.
Jafarova, N. (2026). Bilgi toplumu ve müzeler: Azerbaycan'da müze mevzuatının iyileştirilmesine yönelik beklentiler, D-Sanat, Ahmet Yakupoğlu Özel Sayısı, 218-230.
Jafarova, N. (2011) Istoriya sozdaniya i razvitiya literaturnikh muzeyev qoroda Baku [Bakü'deki edebiyat müzelerinin kuruluş ve gelişim tarihi]. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi.
Jafarova, N. (2013). “Kultura upravleniya kak osnovnaya sostavlayushaya uspeshnoqo razvitiya muzeyev (muzeynıy menecment) [Müze geliştirmenin başarısında başlıca unsur olarak yönetim kültürü (müze yönetimi)]”, “Azərbaycan Şərqşünaslıq elminin inkişaf yolları” mövzusunda Beynəlxalq elmi konfransın Materialları, 543-545.
Jilina, N. (2012). “Fandrayzinq kak mekhanizm privlecheniya vnebudjetnıkh istochnikov finansirovaniya avtonomnikh obrazovatelnikh uchrejdeniy [Otonom eğitim kurumları için bütçe dışı finansman kaynaklarını çekme mekanizması olarak bağış toplama]”, Aktualnıye problemı ekonomiki i prava [Ekonomi ve hukuk alanındaki güncel sorunlar], 1, 31-33.
Lord, Barri. & Lord, G. (2002). Menecment v muzeynom dele, Müze çalışmalarında yönetim].
Maylz, R. (2001). “Planirovaniye – osnovnoy instrument menecmenta [Planlama, yönetimin temel aracıdır]”, Muzei. Marketinq. Menecment [Müzeler. Pazarlama. Yönetim], 56-73.
Mersiyanova, İ., Korneyeva, İ. İvanova, N. (2014). “Fandrayzinq kak funksiya upravleniya v nekommercheskikh orqanizasiyakh: opredeleniye i faktorı rezultativnosti [Kâr amacı gütmeyen kurumlarda yönetim işlevi olarak bağış toplama: tanımı ve verimlilik faktörleri]”, Menecment v Rossii i za rubejom [Rusya'da ve yurtdışında yönetim], 5, 78-87.
Mikhaylova, T. (2019). Menecment muzeyev [Müze yönetimi]: Öğretim ve metodolojik materyaller.
Museum Definition. https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/ 06 Aralık 2025.
Kotler, N., Kotler, P. (1998). Museum marketing and strategy: designing missions, building audiences, generating revenue and resources. Jossey-Bass Inc Pub.
Obshaya teoriya upravleniya [Yönetimin genel teorisi] (1994). Ders kursu.
Prokhorova, M., Lebedeva, T. (2018). “Fandrayzinqovaya strategiya muzeya [Müzenin bağış toplama stratejisi]”, İnnovasionnaya ekonomika: perspektivı razvitiya i sovershenstvovaniya [İnovasyon ekonomisi: Gelişme ve iyileştirme beklentileri], 5 (31), 125-130.
Ulusal Azerbaycan Tarihi Müzesi. http://azhistorymuseum.gov.az/az, 05 Aralık 2025.
Vorontsov, B. (1997). “Muzei velikobritanii: struktura i metodı rabotı. Osnovnıye trudnosti [Britanya müzeleri: yapı ve çalışma yöntemleri. Başlıca zorluklar]”, Muzei v period peremen [Değişim döneminde müzeler], 9-25.
Vostryakov, L. (2005). “Sovremennıy muzeynıy menecment [Modern müze yönetimi]”, Osnovı muzeyevedeniya [Müzeciliğin Temelleri]: Ders Kitabı, 400-420.
İndir
Yayınlanmış
Sürüm
- 03.03.2026 (2)
- 03.03.2026 (1)
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Nazmin Jafarova
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
